Сафомуддини 17-сола таътили тобистонаро дар “Мошинбозор” ба шустани нақлиёт сипарӣ мекунад. Ӯ маблағи бадастовардаро барои хариди сару либоси мактабии худу бародараш сарф мекунад. Ин тобистон ҳудуди се ҳазор сомонӣ ба даст овард.
Барои Сафомуддин ба даст овардани қути лоямут осон нест, “соҳибони мошинро мепурсем, ки мошинатонро шӯям. Якеаш розӣ мешавад, дигарӣ рад мекунад. Яке бар ивази шӯстушӯи нақлиёт сомонӣ пешниҳод мекунад. Яке дигар даҳ сомонӣ медиҳад. Барои шустани мошин об лозим аст, ки бар ивази об 10 сомонӣ ҳар рӯз медиҳем.”
Сафомуддин мегӯяд, соли панҷум аст, ки мошиншӯӣ мекунад, вале пинҳонӣ аз чашми кормандони ҳифзи ҳуқуқ. Агарчи гоҳо ба даст меафтад.
Пинҳонӣ кор мекунем, зеро, ҷарима мекунанд. Кормандони милитсия мегӯянд, падару модар хуронаду пӯшонад.
Сафомиддин ва мисли ӯ садҳо навраси дигарро нодорӣ ба корҳои мавсимӣ водор мекунад.
Мавҷудаи 15-сола дар таътили тобистона ба корҳои саҳроӣ машғул мешавад. Мавҷударо миёни ҷӯйҳои пахта ва замини шолӣ дарёфтем. Ӯ мегӯяд, анҷоми ин корҳо барояш душвор нест. Маблағи бадастовардаро барои хариди либоси мактабӣ гирд овард ва волидонашро аз як ташвиш раҳонд.
Дар ҳамин ҳол, коршиносон мегӯянд, мавзӯи меҳнати кӯдакон яке масъалаи печида дар низоми ҳифзи ҳуқуқи кӯдак ба ҳисоб меравад.
Суҳалӣ Қодирӣ, Сардори Шуъбаи ҳифзи давлатии ҳуқуқҳои кӯдаки Дастгоҳи Ваколатдор оид ба ҳуқуқи инсон дар Тоҷикистон мегӯяд, кишварҳои зиёде ҳастанд, ки бо вуҷуди ҳамроҳшавӣ ба Конвесия оид ба ҳуқуқи кӯдак, ин масъаларо ба таври ҷиддӣ дар қонунгузории миллиашон танзим накардаанд.
Ба таъкиди ҷаноби Қодирӣ, қонуни кишварҳои узв мутобиқ ба модаи 32-и Конвенсияи СММ оиди ба ҳуқуқи кӯдак бояд бошад, ки мушахасан оид ба уҳдадории давлати иштирокчӣ гуфта шудааст. На танҳо ҷалби кӯдак ба меҳнат ҳатто вобаста ба синну сол бардоштани бор низ дар ин меъёр аст.
«Дар Тоҷикистон ин меъёрҳо мушахас ҳастанд. Ҳам давомоти рӯзи корӣ ва ҳам тибқи як қарор бардоштани вазн аз рӯйи синну сол ва ҷинс. Бардоштан ва кашонидани борҳои вазнин ба таври дастӣ мунтазам дар давоми басти корӣ барои писарони аз 14-сола то 17-сола аз 3 то 4 кг. Барои духтарон аз 2 то 3 кг муқаррар шудааст…», -иттилоъ дод ин ҳуқуқшинос.
Дар Конвенсия синну соли мушаххас зикр намешавад. Аз ин лиҳоз давлати инширокчии конвенсия -Тоҷикистон ҳамин меъёрро дар Кодекси меҳнат мушахас намудааст. Масалан, нафаре, ки ба синни 15 расидааст метавонад ҳамчун корманд як тарафи шартномаи меҳнатӣ бошад. Ҳамчунин як меъёри дигари хубе дар ин қонун мавҷуд аст, ки дар ҳолати истисно ба 14-сола низ иҷозат дода мешавад. Яъне, аз 14-солагӣ дар театр, ташкилотҳои ба наворгирии синамо, консертҳо, сирк ва дигар ташкилотҳои эҷодӣ безарар расонидан ба саломатӣ ва инкишофи маънавиашон кӯдакон иштирок карда метавонанд.
Ҷалби кӯдак ба кор аз 15-солагӣ расман иҷозат дода шудааст. Падару модар метавонанд кӯдаконро ба кор ҷалб кунанд, вале ба саломатии кӯдак таъсири манфӣ набояд расонда шавад.
Дар ҳамин ҳол аз Вазорати маорифи ҷумҳурии Тоҷикистон мегӯянд, ҳоло дар Тоҷикистон меҳнати маҷбурии кудак ба назар намерасад. Зеро, барномаҳои махсус оиди пешгирии меҳнати вазнини кӯдак рӯи даст гирфта шудааст.
Муаллиф: Абдураҳмон Раҳмонов
